วิกฤติน้ำเขื่อนอุบลรัตน์! ปัญหาที่ทุกภาคส่วนต้องร่วมมือเพื่อหาทางออก

สถาบันแหล่งน้ำและสิ่งแวดล้อม คณะวิศวฯ มข. ร่วมกับ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย ศึกษาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ เพื่อปรับปรุง พัฒนา การบริหารจัดการน้ำ บนฐานของการมีส่วนร่วมในทุกระดับ
อ่าน 477 ครั้ง
9 ต.ค. 2562    Boripat Tasee

            เมื่อวันที่ 3 ตุลาคม 2562 ที่ห้องประชุมอเนกประสงค์เทศบาลตำบลเขื่อนอุบลรัตน์ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น  ได้มีการประชุมแนะนำโครงการและประชุมกลุ่มย่อยรับฟังความคิดเห็นต่อการศึกษาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์  โครงการศึกษาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ หน่วยงานดำเนินการศึกษา มหาวิทยาลัยขอนแก่น  สนับสนุนการศึกษาโดยการไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย โดยมีนายปานทอง  สระคูพันธ์ รองผู้ว่าจังหวัดขอนแก่น เป็นประธานในพิธีเปิด และมี นายพิพัทต์  คงสินทวีสุข ผู้อำนวยการโรงไฟฟ้าพลังน้ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย กล่าวรายงาน มี ผศ.ดร. วิเชียร  ปลื้มกมล เป็นหัวหน้าโครงการฯ มีผู้เข้าร่วมประชุมประมาณ 160 คน ประกอบด้วยผู้แทนหน่วยงานที่เกี่ยวข้ององค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น ผู้แทนคณะกรรมการลุ่มน้ำ กลุ่มผู้ใช้น้ำ


            นายพิพัทต์  คงสินทวีสุข ผู้อำนวยการโรงไฟฟ้าพลังน้ำภาคตะวันออกเฉียงเหนือ การไฟฟ้าฝ่ายผลิตแห่งประเทศไทย กล่าวว่า เขื่อนอุบลรัตน์ ได้  เริ่มก่อสร้างในปี พ.ศ. 2507 และก่อสร้างแล้วเสร็จเมื่อปลายปี พ.ศ. 2508 ครอบคลุมตำบลเขื่อนอุบลรัตน์ อำเภออุบลรัตน์ จังหวัดขอนแก่น และ ตำบลโนนสัง อำเภอโนนสัง จังหวัดหนองบัวลำภู  โดยแนว
สันเขื่อนปิดกั้นแม่น้ำพองสาขาย่อยของแม่น้ำชี นอกจากภารกิจด้านการผลิตกระแสไฟฟ้าแล้ว ภารกิจด้านการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์ ยังเป็นอีกหนึ่งความคาดหวังสำคัญของผู้มีส่วนเกี่ยวข้องทุกภาคส่วน ทั้งกลุ่มผู้ใช้น้ำเพื่อการปลูกพืช เลี้ยงสัตว์ การประมง น้ำเพื่ออุปโภคบริโภคในครัวเรือน น้ำเพื่อการอุตสาหกรรม ธุรกิจบริการ และการท่องเที่ยว 


            ตลอดระยะเวลากว่า 50 ปีที่ผ่านมา เขื่อนอุบลรัตน์มีความสามารถในการเก็บกักน้ำจำกัด จึงประสบปัญหาการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำหลายครั้ง ในปีที่น้ำเหนือเขื่อนมีปริมาณมาก เขื่อนจำเป็นจะต้องระบายน้ำสู่ท้ายเขื่อน ผ่าน
ลำน้ำพอง ลำน้ำชี และลำน้ำมูล เพื่อความปลอดภัยของตัวเขื่อน ซึ่งมีผลให้น้ำท่วมสองฝั่งของลำน้ำ พื้นที่เกษตร ทรัพย์สิน ที่อยู่อาศัยของประชาชนริมทางน้ำได้รับความเสียหาย ในปีที่เกิดภาวะภัยแล้ง  ปริมาณน้ำไหลเข้าอ่างน้อย น้ำในอ่างมีไม่พอใช้ จำเป็นต้องสงวนน้ำไว้สำหรับการอุปโภคบริโภคของประชาชน จึงสร้างความเดือดร้อนให้กับครัวเรือนเกษตรกรรอบเขื่อน และท้ายเขื่อนเป็นอย่างมาก


            ข้อจำกัดประการสำคัญ ที่ทำให้การบริหารจัดการทรัพยากรน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์มีความยุ่งยาก คือ ความจุของเขื่อนไม่สัมพันธ์กับปริมาณน้ำท่าที่ไหลเข้าเขื่อน จึงเป็นผลให้บางปีที่น้ำไหลเข้าอ่างมากก็ต้องเร่งระบายน้ำ ในปีที่น้ำน้อยก็มีน้ำไม่พอใช้ ซึ่งเป็นลักษณะการบริหารจัดการทรัพยากรน้ำแบบปีต่อปี ไม่สามารถบริหารจัดการทรัพยากรน้ำข้ามปีได้ “จนเกิดอุทกภัยในจังหวัดขอนแก่น เมื่อปี 2560 รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ในขณะนั้น ได้มีดำริให้หน่วยงานที่เกี่ยวข้องดำเนินการศึกษาแนวทางเพิ่มศักยภาพเก็บกักน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์ขึ้น

            ผศ.ดร. วิเชียร  ปลื้มกมล หัวหน้าโครงการศึกษาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ กล่าวว่า การดำเนินโครงการในครั้งนี้ มีวัตถุประสงค์เพื่อศึกษาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ แนวทางการบรรเทาอุทกภัยและ
ภัยแล้งในพื้นที่รอบอ่าง ผลกระทบต่อชุมชนด้านเหนือน้ำและท้ายน้ำ และ ผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมขั้นต้น การศึกษาครั้งนี้จะครอบคลุม พื้นที่ลุ่มน้ำพองตอนบน พื้นที่เขื่อนอุบลรัตน์ ลุ่มน้ำพองตอนล่าง และพื้นที่บางส่วนของจังหวัดมหาสารคาม ที่ได้รับผลกระทบ การศึกษาวิจัยจะใช้แบบจำลอง SWAT  ในการจำลองหาปริมาณน้ำท่าที่ไหลเข้าอ่าง ใช้แบบจำลอง WEAP  จำลองสมดุลน้ำของพื้นที่โครงการ และใช้แบบจำลอง HEC-RAS 2D  จำลองพื้นที่น้ำท่วมในพื้นที่โครงการ นอกจากนั้น ยังทำการศึกษาสภาพน้ำท่วมในพื้นที่โครงการโดยจำลองสภาพน้ำท่วมที่คาบการกลับ return period  ต่าง ๆ และกรณีการเกิดน้ำบ่าสูงสุดที่เป็นไปได้


            การมีส่วนร่วมของทุกภาคส่วนที่เกี่ยวข้อง ได้แก่ ผู้แทนหน่วยงานภาครัฐ ผู้แทนองค์กรปกครองส่วนท้องถิ่น และท้องที่ คณะกรรมการลุ่มน้ำ และภาคประชาสังคม ในการให้ข้อมูลข้อคิดเห็นข้อเสนอแนะ ในขั้นตอนต่าง ๆ ตลอดกระบวนการศึกษา เป็นองค์ประกอบสำคัญที่จะทำให้ผลการศึกษามีความชัดเจน เหมาะสมและสามารถนำไปสู่การปฏิบัติได้มากที่สุด ในส่วนของการประชุมปฐมนิเทศและการประชุมกลุ่มย่อย ได้มีการแนะนำโครงการ และการรับฟังข้อมูลและข้อเสนอแนะเบื้องต้น ในประเด็นปัญหาสำคัญในการบริหารจัดการน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์  ข้อเสนอต่อการปรับปรุงศักยภาพการกักเก็บน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์ และ แนวทางที่จะผลักดันให้การปรับปรุงศักยภาพการกักเก็บน้ำของเขื่อนอุบลรัตน์ประสบผลสำเร็จ และเพื่อให้ได้ข้อมูลเชิงพื้นที่ ที่ครอบคลุม ชัดเจน  ในขั้นตอนต่อไป คณะผู้ศึกษาจะทำการลงพื้นที่เพื่อศึกษาข้อมูลด้านต่าง ๆ ได้แก่ ข้อมูลอุตุ  อุทกวิทยา ข้อมูลสภาพเศรษฐกิจ สังคม ข้อมูลด้านสิ่งแวดล้อม  ข้อมูลระดับน้ำ  และข้อมูลพื้นที่น้ำท่วม โดยข้อมูลเหล่านี้จะถูกนำไปวิเคราะห์ ด้วยเทคนิค กระบวนการเฉพาะทางเพื่อให้ได้มาซึ่งแนวทางที่เหมาะสมที่สุดในการพัฒนาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์


            นายปานทอง  สระคูพันธ์ รองผู้ว่าราชการจังหวัดขอนแก่น ได้กล่าวให้ข้อคิดในพิธีเปิดโครงการว่า ขอให้ทดลองเอาแนวความคิดการ ทำอย่างไรเราจะบริหารจัดการให้พอดีกับประชาชน ใช้ประโยชน์ ฝากเป็นข้อคิด ทำอย่างไรจะวางท่อดูดแม่น้ำโขงลงมาหาแม่น้ำหมานเมืองเลยลงมาลำพะเนียงหนองบัวลำภู ลงมาเขื่อนอุบลรัตน์ ใช้หลักการใช้ทรัพยากรอย่างแบ่งปันได้ไหม ทำอย่างไรไร่นาแปลงข้าว แปลงเกษตรกรรมจะมีบ่อน้ำสำหรับตัวเองใช้ให้พอเพียง โดยสูบน้ำจากเขื่อนนี้แหละเป็นท่อเป็นไส้ไก่  ไปทำเป็นบ่อแบบขนมครก ทำเป็นบ่อๆในแปลงแต่ละแปลงและเกษตรกรก็สามารถมีน้ำใช้เป็นของตัวเอง ถ้าน้ำเยอะก็กระจายสูบไปสู่ขนมครกที่ว่า ตามบ่อ ตามแก่ง  ตามแก้มลิงที่มี นี้คือสิ่งที่ต้องคิดกันวันนี้ วันนี้ทุกหน่วยงานที่เกี่ยวข้องทั้งภาครัฐ ภาคประชนผู้ใช้น้ำ จึงต้องกางแผนที่ภาคอีสานออกมาอย่างละเอียด  ที่ต้องมุ่งเน้นที่ชาวบ้าน ประโยชน์ที่จะเกิดขึ้นกับชาวบ้าน วันนี้เป็นโอกาสดีที่เราจะมาช่วยกันคิดหาแนวทางการศึกษาในครั้งนี้ ฝากให้ทุกคนได้ช่วยระดมสมอง ช่วยกันคิดในแง่มุมต่างๆแบ่งปันความรู้แบ่งปันประสบการณ์มาร่วมกันวางแผนจัดการน้ำทั้งภาคอีสาน เพราะแหล่งน้ำคือทรัพยากรที่สำคัญในการทำการเกษตร ประเทศไทยเป็นประเทศเกษตรกรรมหากขาดแหล่งน้ำที่อุดมสมบูรณ์ และการบริการจัดการน้ำที่เป็นระบบ ย่อมส่งผลต่อการดำเนินชีวิตของพี่น้องประชาชนอย่างแน่แท้

    
            บทสรุปของโครงการศึกษาศักยภาพการเก็บกักน้ำเขื่อนอุบลรัตน์ จะสะท้อนแนวทางเพื่อปรับปรุง พัฒนา ทั้งทางกายภาพ และการบริหารจัดการ บนฐานของการมีส่วนร่วมในทุกระดับ เป็นจุดเริ่มสำคัญของการบูรณาการสรรพกำลังทุก ด้าน  ด้วยเป้าประสงค์หลักร่วมกัน คือพัฒนาคุณภาพชีวิตคน และสิ่งแวดล้อมโดยรอบเขื่อนอุบลรัตน์ ด้วยความสมดุล และยั่งยืน สืบต่อไป 

ข่าว: ชุตินันท์ พันธ์จรุง
ภาพ: ณัฐพงษ์ ชำนาญเอื้อ


ข่าวอื่นๆในหมวดหมู่

อ่านข่าวทั้งหมด »

ข่าวล่าสุด

อ่านข่าวล่าสุด »

ข่าวหนังสือพิมพ์

อ่านข่าวทั้งหมด »

ปฏิทินกิจกรรม

ดูกิจกรรมทั้งหมด »